Thăm quê hương bác sĩ A.Yersin

Tháng 10-2025, đoàn công tác của tỉnh Khánh Hòa có chuyến thăm Thụy Sĩ - đất nước thanh bình nổi tiếng với nghề chế tác đồng hồ. Chuyến đi khám phá thành phố Bern cổ kính và đến thăm, làm việc ở bang Vaud - quê hương của nhà khoa học lừng danh Alexandre Yersin đã để lại những ấn tượng khó phai trong mỗi người.

Sống chậm với Bern 

Thành phố Bern - thủ đô cổ kính hơn 800 năm tuổi của Thụy Sĩ đón chúng tôi trong ánh nắng vàng đầu thu khi lá cây bắt đầu ngả màu. Không hào nhoáng náo nhiệt như những thủ đô khác của châu Âu, Bern hiền hòa, yên bình như một bức tranh phong cảnh được đóng khung từ mấy trăm năm trước. Nét cổ kính của khu phố cổ, dòng sông Aare xanh biếc uốn lượn và nhịp sống chậm rãi, đậm chất thơ tạo nên một không gian thanh lịch, quyến rũ và rất riêng. Băng qua cầu Nydeggbrücke bắc ngang sông Aare là khu phố cổ của Bern. Con đường lát đá xuyên qua phố cổ dẫn chúng tôi qua những tòa nhà đá vôi, những mái vòm duyên dáng thời Trung cổ và những đài phun nước thời Phục hưng. Trong những tòa nhà cổ đó là các cửa hàng bán hàng hiệu, đồ lưu niệm được trưng bày trang nhã, đẹp mắt. Phía bên ngoài, du khách nhẩn nha tản bộ, ngắm cảnh. Dường như nhịp sống nhanh của thời đại công nghiệp chẳng hề ảnh hưởng tới cuộc sống riêng tư của cư dân bản địa. Người dân nơi đây chủ yếu di chuyển bằng xe đạp, tàu điện...

Một góc phố cổ của Bern nhìn từ cầu Nydeggbrücke bắc ngang sông Aare.

Trên đường đi, chúng tôi dừng lại ghé thăm ngôi nhà của Albert Einstein ở phố Kramgasse - nơi ông từng sinh sống 5 năm và tìm ra Thuyết tương đối. Bên trong ngôi nhà, nói đúng hơn là một căn hộ, là một bảo tàng nhỏ trưng bày những hình ảnh về Albert Einstein, còn bên ngoài rất giản dị với dòng chữ tiếng Đức Albert Einstein Haus - 1902-1907. Trước hiên nhà, một cái bàn, vài chậu cây xanh như quán nước xinh xắn cho du khách nghỉ chân và suy ngẫm. Đứng nhìn bức ảnh của Albert Einstein, rồi nhìn ra phố cổ yên bình, tôi tự hỏi: Phải chăng chính nhịp sống chậm rãi của Bern đã cho ông không gian để suy tư và tìm ra Thuyết tương đối - một khám phá vĩ đại, thay đổi hoàn toàn cách hiểu về không gian, thời gian và lực hấp dẫn.

Nghề chế tác đồng hồ của Thụy Sĩ đã trở thành tuyệt kỹ khiến cả thế giới nể phục. Ngay giữa lòng phố cổ của Bern, du khách được chiêm ngưỡng một trong những tuyệt tác đó là tháp đồng hồ Zytglogge. Được xây dựng từ đầu thế kỷ XIII, cùng với sự ra đời của thành phố Bern, trải qua hỏa hoạn năm 1405 rồi được tái thiết năm 1771, đến nay tháp đồng hồ này vẫn sừng sững như một nhân chứng về sự trường tồn của Bern. Mỗi ngày đúng 12 giờ trưa, chiếc đồng hồ trên tháp cổ lại dõng dạc đổ chuông trong sự háo hức chờ đợi của hàng ngàn du khách. Đó không chỉ là tiếng đếm nhịp thời gian mà còn là tiếng vang của lịch sử, lời nhắc nhở về giá trị bền vững của văn hóa.

“Quê quán tôi xưa” của A.Yersin

Rời Bern, đoàn tiếp tục đến thăm thành phố Morges (thuộc bang Vaud), quê hương của bác sĩ A.Yersin, người đã cống hiến gần như cả đời cho mảnh đất Nha Trang. Theo nhiều tài liệu, Yersin sinh ở xưởng thuốc súng Lavaux gần Aubonne, nơi cha ông làm quản đốc. Nhưng thực tế, chỉ vài tuần sau khi chào đời, gia đình ông đã phải chuyển về Morges sau cái chết đột ngột của cha vì xuất huyết não ở tuổi 38. Mẹ Yersin mua lại ngôi nhà số 22 đường Lausanne tại Morges - thành phố nhỏ ven hồ Léman yên bình. Từ nhỏ đến hết trung học, Yersin lớn lên và học tập tại Morges. Mãi 19 tuổi ông mới rời đi để hoàn tất chương trình phổ thông và học y khoa ở Lausanne. Như vậy, Morges mới thực sự là “quê hương” chứa đựng nhiều kỷ niệm tuổi trẻ nhất của Yersin. Yêu mến và tự hào về Yersin, thành phố Morges đã đặt tên đường Rue Dr Yersin để tưởng nhớ ông.

Đoàn công tác tỉnh Khánh Hòa đặt vòng hoa tưởng nhớ A.Yersin tại Bảng lưu niệm trên con đường mang tên ông ở thành phố Morges.

Mùa thu ở Morges đẹp đến lạ. Dọc hồ Léman, những hàng cây chuyển sắc vàng, thuyền đậu lặng lẽ, xa xa là dãy núi Alps phủ tuyết. Phố cổ với đường đá cuội, nhà màu pastel và lâu đài cổ kính chìm trong không khí tĩnh lặng. Đến Morges mới thấu hiểu tại sao A.Yersin chọn Nha Trang làm nơi định cư suốt 50 năm. Nói vậy bởi thành phố này vốn nằm bên bờ hồ Léman (phát triển mạnh về nghề chuyên chở đường sông và đánh cá), có nhiều nét tương đồng với Nha Trang như Giáo sư Jacques - Henri Penseyres (người từng làm việc ở Morges) nhận xét: “Lần đầu đến Nha Trang năm 2006, chúng tôi hiểu ngay rằng Yersin đã tìm thấy nơi đó một chút quê hương: Nước, mặt trời, núi non, người chài và thuyền buồm...”. 

Chúng tôi đặt hoa tại bảng tưởng niệm Yersin trên con đường mang tên ông và ngôi nhà số 22 ông từng sống tại đường Lausanne. Dấu tích xưa không còn nhiều, nhưng ai cũng vui mừng vì đã được đến nơi Yersin lớn lên, sớm bộc lộ say mê khám phá khoa học, khám phá thế giới. Chính niềm đam mê ấy đã đưa Yersin rời khỏi Paris hoa lệ để đến với Đông Dương (khi ấy còn là xứ thuộc địa của Pháp), gắn bó với Nha Trang suốt phần đời còn lại.

Nhà của Albert Einstein ở khu phố cổ của Bern.

Vâng! A.Yersin đã lựa chọn không trở về với thành phố Paris hoa lệ, cũng không về với quê hương Morges mà nằm lại Khánh Hòa để vĩnh viễn không rời xa vùng đất mà ông yêu mến. Ngôi mộ trên ngọn đồi nhỏ ở Suối Dầu, căn nhà trên đỉnh Hòn Bà, bảo tàng A.Yersin… đã trở thành di sản quý báu đối với Khánh Hòa. Trong buổi làm việc với chính quyền bang Vaud và Đại học Lausanne (nơi Yersin học y trước khi sang Đức, Pháp, trở thành môn đệ xuất sắc của Louis Pasteur), đoàn Khánh Hòa đã trình chiếu phim tài liệu về những năm tháng Yesrin sống ở Khánh Hòa. Ở đó, không chỉ có sự nghiệp vĩ đại của Yersin mà còn có tình cảm người dân xứ Trầm Hương dành cho ông. Trong buổi làm việc hôm ấy, bà Christelle Luisier Brodard - Chủ tịch Hội đồng bang Vaud nhấn mạnh: “Di sản Yersin là cầu nối văn hóa, khoa học đặc biệt giữa Vaud và Khánh Hòa”. Và chúng tôi cũng tin rằng, từ những di sản của A.Yersin, Việt Nam và Thụy Sĩ - những đất nước yêu chuộng hòa bình sẽ có một mối quan hệ bền chặt, tốt đẹp. 

XUÂN THÀNH