Để văn hóa trở thành động lực phát triển - Kỳ 2: Tạo đòn bẩy từ công nghiệp văn hóa

Phát triển công nghiệp văn hóa đang là một trong những ưu tiên hàng đầu của đất nước và của tỉnh. Để hoàn thành mục tiêu xây dựng nền công nghiệp văn hóa vào năm 2030, cần có tư duy lớn, hành động cụ thể trong việc khai thác, phát huy các giá trị văn hóa trở thành nguồn lực kinh tế.

Di sản văn hóa đóng góp vào sự phát triển kinh tế

Theo báo cáo của Trung tâm Bảo tồn di sản văn hóa tỉnh, từ ngày 14 đến 21-2 (nhằm ngày 27 tháng Chạp năm Ất Tỵ đến mùng 5 tháng Giêng năm Bính Ngọ), đơn vị đã phục vụ 49.131 lượt khách đến tham quan Di tích quốc gia đặc biệt Tháp Bà Pô Nagar, 5.538 lượt khách đến tham quan Di tích quốc gia đặc biệt Tháp Pô Klong Garai và 11.684 lượt khách đến tham quan Danh thắng quốc gia Hòn Chồng - Hòn Đỏ. Tính từ đầu tháng 12-2024 đến cuối tháng 11-2025, các di tích, danh thắng này đã phục vụ tổng cộng hơn 2,6 triệu lượt khách với tổng doanh thu hơn 86,6 tỷ đồng. Những con số nêu trên cho thấy sức hút của các di tích, danh thắng trên địa bàn tỉnh đối với người dân và du khách.  

Di tích quốc gia đặc biệt Tháp Bà Pô Nagar - địa điểm du lịch nổi tiếng tại Nha Trang.

Trên địa bàn tỉnh hiện có 3 di tích quốc gia đặc biệt (Tháp Hòa Lai, Tháp Pô Klong Garai, Tháp Bà Pô Nagar); 28 di tích, danh thắng được xếp hạng cấp quốc gia; 241 di tích, danh thắng được xếp hạng cấp tỉnh; hàng trăm di tích, danh thắng khác được đưa vào danh sách kiểm kê. Tỉnh còn có 3 di sản được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại và di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp (nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ, nghệ thuật bài chòi Trung Bộ, nghệ thuật làm gốm của người Chăm); 12 lễ hội, nghi lễ, tri thức dân gian được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Hiện nay, ngành văn hóa tỉnh tiếp tục xây dựng hồ sơ khoa học đề nghị công nhận thêm một số di tích, di sản văn hóa khác mang tầm quốc gia, quốc tế. 

Để những di sản văn hóa đó không chỉ là niềm tự hào mà trở thành tài sản, nguồn lực đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội, cần khai thác một cách hiệu quả. Quan điểm chung là di sản văn hóa phải trở thành nguồn lực nổi trội, mang lợi thế so sánh; việc bảo tồn, tôn tạo, phát huy di sản phải gắn với sinh kế cộng đồng và phát triển bền vững. Để làm được điều đó, chúng ta cần học tập cách làm của một số tỉnh, thành phố trong nước khi đã mạnh dạn thực hiện mô hình hợp tác công - tư hiệu quả. Trong đó, đơn vị đại diện cho Nhà nước giữ vai trò quản lý về mặt chuyên môn nhằm không để xảy ra những biểu hiện tiêu cực trong quá trình khai thác kinh tế; doanh nghiệp tư nhân sẽ thực hiện việc khai thác giá trị di tích, di sản văn hóa vào mục đích kinh tế. Khai thác tốt các di sản văn hóa trở thành nguồn lực kinh tế trong bối cảnh hiện nay cũng chính là cách tôn vinh giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể của quê hương, đất nước.

Tại Hội thảo khoa học cấp quốc gia “Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, phấn đấu đưa Khánh Hòa trở thành cực tăng trưởng quốc gia, thành phố trực thuộc Trung ương, trung tâm kinh tế biển hiện đại” do Tạp chí Cộng sản, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, Tỉnh ủy Khánh Hòa phối hợp tổ chức ngày 5-1, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Quang Tuấn - nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Nghiên cứu kinh tế, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam cho rằng: Với định hướng trở thành cực tăng trưởng quốc gia, Khánh Hòa cần ưu tiên thực hiện nhiều nhiệm vụ mang tính đột phá. Trong đó, tỉnh cần quan tâm đến việc phát triển công nghiệp văn hóa với lĩnh vực địa phương có thế mạnh, đó là du lịch văn hóa. Khai thác tốt các di tích, di sản văn hóa vào hoạt động du lịch cũng góp phần vào phát triển kinh tế một cách bền vững.

Cần xây dựng thương hiệu đặc trưng

Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 được Chính phủ ban hành ngày 14-11-2025 xác định 10 ngành công nghiệp văn hóa ở Việt Nam gồm: Điện ảnh; mỹ thuật, nhiếp ảnh và triển lãm; nghệ thuật biểu diễn; phần mềm và các trò chơi giải trí; quảng cáo; thủ công mỹ nghệ; du lịch văn hóa; thiết kế sáng tạo; truyền hình và phát thanh; xuất bản. Theo đó, Khánh Hòa có nhiều tiềm năng để phát triển công nghiệp văn hóa trên cơ sở định hình các sản phẩm mang nét đặc trưng, thương hiệu của địa phương. Cụ thể, tỉnh có thế mạnh để phát triển về điện ảnh; nghệ thuật biểu diễn; du lịch văn hóa theo hướng công nghiệp văn hóa.

Chia sẻ với phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Khánh Hòa, Tiến sĩ Ngô Phương Lan - Phó Trưởng Tiểu ban Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật (thuộc Hội đồng Lý luận Trung ương), Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến điện ảnh Việt Nam cho rằng, trên địa bàn tỉnh có nhiều tiềm năng để phát triển các hoạt động liên quan đến điện ảnh. Đó là hệ thống rạp phim của các doanh nghiệp như: Lotte Cinema, CGV, Beta Cinema, Galaxy Cinema. Tỉnh cũng nỗ lực hợp tác để tổ chức sự kiện lễ trao giải thưởng điện ảnh Cánh diều vàng. Một số đoàn làm phim khi thực hiện quay tại Khánh Hòa đã nhận được sự ủng hộ của chính quyền địa phương... Điều đó cho thấy nỗ lực bắt kịp xu hướng phát triển thị trường điện ảnh theo hướng công nghiệp văn hóa ở Khánh Hòa.

Đối với nghệ thuật biểu diễn, tỉnh cũng là điểm đến của nhiều sự kiện âm nhạc quy mô lớn, tầm cỡ quốc tế. Đó là những đại nhạc hội do các nhãn hàng thực hiện; chương trình Jazz quốc tế lần thứ I - Nha Trang 2024 do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp UBND tỉnh tổ chức... Trong năm 2025, tỉnh đã tổ chức thành công đại nhạc hội “Nha Trang Say Hi” trong Lễ hội Văn hóa - Du lịch biển lần đầu được tổ chức. Với sự góp mặt của các ca sĩ nổi tiếng được giới trẻ yêu thích, sự kiện góp phần thu hút gần 1,5 triệu lượt khách du lịch, trong đó có gần 500.000 lượt khách quốc tế đến Nha Trang trong 3 ngày (từ ngày 7 đến 9-6-2025).

Đối với hoạt động du lịch văn hóa, ngày 22-12-2023, Tỉnh ủy đã ban hành Nghị quyết số 34 về phát huy các giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch bền vững tỉnh Khánh Hòa đến năm 2025, định hướng đến năm 2030. Qua đó, tiếp tục khẳng định mục tiêu xây dựng, gìn giữ, bảo tồn các giá trị di sản văn hóa vật thể và phi vật thể; tôn vinh, phát huy các giá trị văn hóa tốt đẹp của cộng đồng các dân tộc; sáng tạo những giá trị văn hóa mới, làm giàu kho tàng văn hóa truyền thống trên địa bàn tỉnh. Khánh Hòa cũng khuyến khích, tạo điều kiện cho doanh nghiệp đầu tư phát triển các loại hình du lịch văn hóa, đặc biệt là du lịch di sản, du lịch tâm linh, du lịch cộng đồng; liên kết vùng, địa phương để xây dựng, khai thác các tour, tuyến du lịch, phát triển các loại hình du lịch; chú trọng công tác bảo tồn và phát huy các lễ hội truyền thống như: Lễ hội Tháp Bà Pô Nagar, Lễ hội Katê, Lễ hội Am Chúa, Lễ hội Cầu ngư...

Việc xây dựng thương hiệu sự kiện văn hóa gắn liền với địa phương đã được tỉnh quan tâm triển khai từ năm 2003 với Festival Biển Nha Trang - Khánh Hòa được tổ chức định kỳ 2 năm/lần. Tuy nhiên, trong bối cảnh không gian phát triển của tỉnh được mở rộng như hiện nay, chúng ta rất cần những sự kiện văn hóa tầm cỡ quốc gia, quốc tế, vừa mang nét đặc trưng của tỉnh, vừa hấp dẫn công chúng và có tính bền vững. Tiến sĩ Nguyễn Viết Chức - nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội từng chia sẻ: Để văn hóa Khánh Hòa phát triển theo hướng công nghiệp văn hóa cần có sự đổi mới tư duy. Văn hóa là sức mạnh nội sinh, sức mạnh mềm, làm cho những ngành nghề khác làm ra tiền từ văn hóa, đặc biệt là du lịch. Nếu đầu tư đúng hướng, phát huy được tính hiệu quả thì vốn đầu tư cho văn hóa sẽ không bao giờ bị mất đi. Vậy nên, chúng ta phải nghĩ cách và có chính sách để khuyến khích các công ty văn hóa vào cuộc với những cơ chế đặc thù...

GIANG ĐÌNH