Còn mãi với non sông - Bài 4: Những nghĩa trang liệt sĩ quốc gia ở mảnh đất anh hùng

Tiếp nối hành trình tri ân trên đất lửa Quảng Trị, đoàn công tác tỉnh Khánh Hòa đến với Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Sơn, Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Đường 9, nơi hàng vạn người con đất Việt đang yên nghỉ. Đây là lần thứ hai trong năm 2026 đoàn công tác tỉnh Khánh Hòa đến dâng hương tại các nghĩa trang nói trên.

Đoàn công tác tỉnh Khánh Hòa chuẩn bị vào dâng hương ở Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Sơn.

Ngàn thu còn mãi tuổi hai mươi

Nằm trên đồi Bến Tắt, Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Sơn (xã Cồn Tiên, tỉnh Quảng Trị) là nơi yên nghỉ của 10.263 liệt sĩ. Chiều tháng 7, Đài tưởng niệm "Tổ quốc ghi công" hương trầm nghi ngút, hoa tươi dâng đầy. Cây bồ đề cổ thụ 3 nhánh vươn ra ôm lấy 3 cạnh của đài tưởng niệm như bà mẹ ôm những người con từ 3 miền Bắc - Trung - Nam đã ngã xuống cho nền độc lập, thống nhất của Tổ quốc. Phía xa, bóng những hàng thông xanh mát phủ xuống tạo nên không gian tĩnh lặng mà trang nghiêm. Sau nghi thức thỉnh chuông, đồng chí Trần Phong - Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy dẫn đầu đoàn công tác dâng hương, gửi gắm tấm lòng thành đến những người lính đã nằm lại nơi đây. Đứng giữa nghĩa trang nhìn hàng hàng bia mộ chạy thẳng đến cuối chân trời như lớp lớp người đi ra trận, lòng ai cũng dâng lên niềm xúc động khôn nguôi. "Chúng tôi đã đi không tiếc đời mình" - câu thơ bi tráng của nhà thơ Thanh Thảo trong trường ca "Những người đi tới biển" cứ thế dội về, khắc sâu vào tâm trí.

Thường trực Tỉnh ủy Khánh Hòa dâng hương Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Trường Sơn.

Trò chuyện với chúng tôi, anh Trần Văn Nhân - Phó Trưởng ban Quản lý Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Sơn cho biết, nơi đây quy tụ liệt sĩ của mọi miền Tổ quốc, trong đó có những phần mộ các liệt sĩ quê Khánh Hòa: Liệt sĩ Nguyễn Văn Bình (quê xã Tân Định, hy sinh năm 1972), liệt sĩ Lê Phi Long (sinh năm 1926, quê xã Vạn Ninh, hy sinh năm 1967) và liệt sĩ Châu Hùng (sinh năm 1931, quê Hòa Thắng, hy sinh năm 1970)… Ở đây, các anh yên nghỉ với đồng đội, có Nhân dân Quảng Trị ngày ngày chăm nom hương khói.

Lãnh đạo tỉnh dâng hương ở Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Đường 9.

Cách đó khoảng 30km về phía nam là Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Đường 9 (phường Đông Hà), nơi có hơn 10.900 mộ liệt sĩ hy sinh trên chiến trường Đường 9 và làm nghĩa vụ quốc tế tại nước bạn Lào. Giữa nắng chiều vàng, từng dãy bia mộ đứng uy nghiêm như đoàn quân vẫn xếp hàng ngay ngắn giữa đất trời. Trong số đó, rất nhiều bia mộ đều chung dòng chữ "Mộ liệt sĩ chưa rõ thông tin". Theo chị Đinh Thị Minh Lý - phụ trách Ban Quản lý Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Đường 9, có đến gần 60% phần mộ tại đây vẫn chưa xác định được danh tính. Vì vậy, hằng năm nơi này đón rất đông thân nhân liệt sĩ từ khắp mọi miền đất nước tìm về tìm kiếm phần mộ người thân. Ngay tại cổng nghĩa trang, chúng tôi gặp chị Nguyễn Thị Tuyết (quê Thanh Hóa) đi tìm mộ ông nội là liệt sĩ Nguyễn Văn Tương hy sinh năm 1968 tại chiến trường Quảng Trị. "Nhiều đồng đội cũ cho biết, hài cốt của ông có thể đã được quy tập về đây. Gia đình tôi rất mong một ngày nào đó tìm được mộ của ông để yên lòng", chị Tuyết tâm sự.

Ở Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Đường 9 có một khu mộ rất đặc biệt mà các đoàn đi lễ dâng hương thường ghé thăm, đó là 8 ngôi mộ tập thể. Lớn nhất là ngôi mộ 105 liệt sĩ của Trung đoàn 48, Sư đoàn 320, hy sinh ngày 2-2-1968 ở Cam Lộ. Cạnh đó là ngôi mộ 80 liệt sĩ đơn vị đặc công 31, 33, hy sinh ngày 26-8-1966 tại Tân Tường, Cam Lộ… Các anh không sinh cùng ngày tháng, nhưng đã cùng nhau chiến đấu và yên nghỉ dưới một mái nhà chung. Các anh đã hy sinh tuổi xuân và cả cuộc đời cho đất nước như nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm từng viết: "Họ đã sống và chết/Giản dị và bình tâm/Không ai nhớ mặt đặt tên/Nhưng họ đã làm ra Đất Nước...".

Một góc của Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Sơn.

Mộ của liệt sĩ Châu Hùng (quê ở Phường Ninh Hà, thị xã Ninh Hòa) nay là xã Hòa Thắng, tỉnh Khánh Hòa.

"Địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống cách mạng

Mảnh đất Quảng Trị, nơi có dòng sông Bến Hải nằm trên vĩ tuyến 17, từng là giới tuyến chia cắt hai miền Nam - Bắc suốt 21 năm (1954 - 1975). Hàng trăm nghìn người con đất Việt đã bền gan chiến đấu, ngã xuống ở chiến trường Quảng Trị, góp phần thống nhất non sông. Từ vùng "đất lửa" của một thời bom cày đạn xới, Quảng Trị hôm nay đang chuyển mình từng ngày: Những cánh rừng phòng hộ phủ xanh lại những triền đồi trơ trụi năm xưa; những cung đường mới nối các vùng đất từng là chiến trường ác liệt; những khu dân cư, trường học, nhà máy mọc lên trên chính mảnh đất từng thấm máu bao thế hệ.

Đàn bồ câu tung cánh ở Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Đường 9. Ảnh: Nguyễn Khánh

Trong những năm qua, Đảng, Nhà nước và các cấp chính quyền luôn chăm lo đời sống thương binh, thân nhân liệt sĩ và người có công với cách mạng. Các nghĩa trang liệt sĩ luôn được quan tâm tôn tạo, đặc biệt là 2 nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Sơn và Đường 9. Nhiều dự án nâng cấp hạ tầng, cải tạo hệ thống thoát nước, trồng mới cây xanh được triển khai nhằm bảo đảm cảnh quan xanh - sạch - đẹp. Cán bộ, nhân viên ban quản lý các nghĩa trang luôn cẩn thận lau từng tấm bia, nhổ từng bụi cỏ, thắp nén hương thơm lên từng phần mộ. "Mỗi lần chứng kiến một gia đình tìm được phần mộ người thân sau hàng chục năm chờ đợi, tôi thấy công việc của mình có thêm ý nghĩa. Đó là những khoảnh khắc khiến ai cũng xúc động", chị Đinh Thị Minh Lý chia sẻ.

Lãnh đạo tỉnh Khánh Hòa viếng Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Trường Sơn tháng 4-2026.

Đại biểu Đoàn công tác tỉnh Khánh Hòa dâng hương Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Đường 9

Hơn bốn nghìn năm dựng nước và giữ nước, lịch sử của đất nước Việt Nam có hàng nghìn chương sử đỏ được viết bằng máu. Một trong những chương sử hào hùng, bi tráng nhất đang hiện hữu nơi đây với những hàng bia trắng trùng điệp ghi danh các liệt sĩ biết tên và chưa biết tên. Giữa bình yên hôm nay, chỉ cần một lần về với Quảng Trị, mỗi người sẽ cảm nhận được những điều bình dị nhất mình đang có đều được đánh đổi bằng máu xương của bao thế hệ. Đoàn công tác tỉnh Khánh Hòa hướng về Quảng Trị, thăm các “địa chỉ đỏ”, viếng các nghĩa trang liệt sĩ quốc gia, tri ân các anh hùng, liệt sĩ cũng với mục đích đó. Mỗi điểm dừng chân là thêm một lần ôn lại lịch sử hào hùng của cha ông. Giữa không gian linh liêng trầm mặc của Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Sơn, bà Trịnh Thị Hồng Vân - Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty TNHH Nhà nước Một thành viên Yến sào Khánh Hòa xúc động chia sẻ: “Thế hệ đi trước đã cống hiến tuổi xuân, hy sinh xương máu cho Tổ quốc, thế hệ hôm nay phải có trách nhiệm sống sao cho xứng đáng với sự hy sinh cao cả đó. Là người đứng đầu một doanh nghiệp lớn của tỉnh Khánh Hòa, tôi ý thức rõ phải làm việc và cống hiến nhiều hơn nữa, cùng tập thể lãnh đạo công ty đưa ra các định hướng, giải pháp để doanh nghiệp phát triển vững vàng hơn nữa, nhằm đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của quê hương; đồng thời tạo ra nguồn lực để góp phần thiết thực tri ân những người có công với cách mạng, chăm lo các gia đình chính sách…”.

Dâng hương tri ân các anh hùng liệt sĩ ở Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Sơn.

Chiều hôm ấy, chúng tôi gặp nhiều đoàn khách từ các tỉnh, thành phố đến dâng hương. Có cựu chiến binh trở về thăm lại đồng đội, có người đi viếng thân nhân, có bạn trẻ tìm đến để hiểu thêm về một thời hoa lửa của cha anh. Mỗi người một hành trình riêng, nhưng đều gặp nhau ở một điểm chung - tri ân người đã ngã xuống vì độc lập, thống nhất của Tổ quốc. Anh Trần Văn Nhân cho biết, dịp cao điểm có ngày có đến 500 - 700 đoàn đến viếng, trong đó rất nhiều đoàn là học sinh, sinh viên từ khắp mọi miền đất nước đến dâng hương, tưởng niệm và tham gia các hoạt động: "Hành trình về nguồn", "Thắp nến tri ân", "Kể chuyện chiến sĩ Trường Sơn", giao lưu với cựu chiến binh. Những buổi lễ trang nghiêm, những câu chuyện lịch sử sống động, những giọt nước mắt lặng lẽ rơi bên bia mộ… tất cả góp phần nuôi dưỡng lý tưởng sống cao đẹp và lòng tự hào dân tộc trong thế hệ trẻ. Trong cuốn sổ lưu niệm tại Ban Quản lý hai nghĩa trang, ngoài lưu bút của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và cựu chiến binh, còn có nhiều trang viết tràn đầy cảm xúc của học sinh, sinh viên - minh chứng rõ nhất cho giá trị giáo dục sâu sắc từ những chuyến thăm viếng hai nghĩa trang mang lại, nơi chuyển giao ngọn lửa cách mạng, lòng yêu nước từ quá khứ đến hiện tại và tương lai.

Nhiều bạn trẻ đã để lại những dòng lưu bút xúc động khi đến viếng Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Trường Sơn.

Chia tay Quảng Trị để trở lại Khánh Hòa, chúng tôi mang theo niềm vui, xen lẫn sự tự hào về một vùng đất anh dũng, kiên cường đang hồi sinh. Và cũng mang trách nhiệm phải kể lại cho thế hệ trẻ về những tháng năm hoa lửa, về những người đã nằm xuống để đất nước có được độc lập, thống nhất vẹn toàn, hòa bình và phát triển như ngày hôm nay.

XUÂN THÀNH

Bài 5: Khúc tráng ca ở Ninh Vân