Phát triển sản xuất cát công nghiệp:

Giảm áp lực khai thác cát tự nhiên

Trong giai đoạn phát triển mới, nhiều dự án, công trình đang được triển khai đồng loạt, cùng với nhu cầu xây dựng trong Nhân dân tăng cao khiến nguồn cung cát xây dựng chưa đáp ứng yêu cầu. Với thực tế đó, tỉnh khuyến khích doanh nghiệp khoáng sản đầu tư dây chuyền sản xuất cát công nghiệp nhằm giảm áp lực và từng bước thay thế cho cát tự nhiên.

Nguồn cung chưa đáp ứng nhu cầu 

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có 18 mỏ cát tự nhiên được cấp phép khai thác ở lòng sông, suối; 7 dự án cát nghiền công nghiệp được UBND tỉnh cấp chủ trương đầu tư (đều tập trung ở khu vực phía nam tỉnh) với công suất 880.000m³/năm, gồm: Công ty TNHH GVB, Công ty Cổ phần Đầu tư Thương mại và Xây dựng Nam Khánh, Công ty Cổ phần Xây dựng An Khánh Ninh Thuận, Công ty TNHH Huy An, Công ty TNHH Thương mại và Xây dựng Sơn Long Thuận, Công ty TNHH Hải Sơn, Công ty TNHH Sớm Phú Quý. Sản phẩm đầu vào của các dự án này với nguồn nguyên liệu để sản xuất cát nghiền công nghiệp là đất, đá phong hóa từ các mỏ vật liệu san lấp đã được cấp phép hoặc đất tầng phủ tại các mỏ đá ốp lát, đá xây dựng. 

Cát công nghiệp tại Dự án Nhà máy sản xuất cống bê tông và cát công nghiệp của Công ty TNHH GVB.

Ông Lê Minh Vương - Giám đốc điều hành mỏ tại Công ty Cổ phần Đầu tư Thương mại và Xây dựng Nam Khánh (xã Phước Dinh) cho biết: “Hiện nay, công ty sử dụng máy nghiền công nghệ Thụy Điển, với công suất chế biến cát công nghiệp 300.000m³/năm. Sau nghiền, các nguyên liệu đầu vào được tận thu tối đa, cụ thể cát dùng làm vật liệu xây dựng, đất thải dùng làm đất san lấp; tỷ lệ thu hồi cát xây dựng chiếm 70 - 80%, đất thải 15%/nguyên liệu đất, đá... từ đầu vào”.

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường, năm 2025, 5 dự án cát nghiền công nghiệp đạt sản lượng 396.406m³, tương đương khoảng 45% công suất cấp phép, trong đó có 2 dự án của Công ty TNHH Hải Sơn và Công ty TNHH Sớm Phú Quý tạm dừng hoạt động do gặp khó khăn về nguồn nước và mặt bằng chứa sản phẩm sau sản xuất. So với 18 mỏ cát tự nhiên đang được cấp phép, tổng công suất các dự án sản xuất cát công nghiệp gấp hơn 10 lần. Riêng năm 2025, sản lượng sản xuất cát nghiền đạt 396.406m³, gấp 5,6 lần sản lượng khai thác cát tự nhiên (70.000m³/năm). Tuy nhiên, năng lực cung ứng vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển khi nhu cầu cát xây dựng năm 2026 và các năm tiếp theo ước khoảng 2,8 triệu m³/năm, trong khi tổng công suất được cấp phép mới đạt 967.500m³/năm, đáp ứng được 34,5%.

Khuyến khích phát triển cát công nghiệp

Theo ông Nguyễn Minh Thư - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, những năm qua, các dự án xây dựng trên địa bàn tỉnh chủ yếu sử dụng cát tự nhiên khai thác từ các lòng sông, suối. Việc khai thác cát lòng sông, suối chưa mang lại hiệu quả cao (sản lượng khai thác thực tế hằng năm không đạt hoặc rất thấp so với công suất cấp phép), đồng thời tiềm ẩn nhiều rủi ro (sạt lở bờ sông, ảnh hưởng tới đời sống sinh hoạt của Nhân dân; nguy cơ thất thoát tài nguyên do khó kiểm soát sản lượng khai thác). Vì vậy, việc nghiên cứu, nhân rộng mô hình sản xuất cát công nghiệp, tận dụng nguyên liệu tuần hoàn để từng bước thay thế khai thác cát sỏi lòng sông là yêu cầu cấp bách, phù hợp định hướng phát triển bền vững. Sở Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng kế hoạch, hướng dẫn doanh nghiệp hoàn thiện thủ tục, đầu tư dây chuyền công nghệ sản xuất cát công nghiệp theo đúng quy định của pháp luật. 

Mới đây, đồng chí Lê Huyền - Phó Chủ tịch UBND tỉnh và lãnh đạo các sở, ngành, doanh nghiệp khoáng sản đã đi khảo sát thực tế dây chuyền công nghệ tại 3 dự án sản xuất cát công nghiệp ở khu vực phía nam của tỉnh. Qua kiểm tra, đồng chí Lê Huyền nhấn mạnh nhu cầu rất lớn về vật liệu xây dựng, nhất là cát xây dựng, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và hạ tầng thời gian tới, trong đó phát triển sản xuất cát công nghiệp nhằm giảm áp lực khai thác cát tự nhiên là định hướng, nhiệm vụ trọng tâm tỉnh khuyến khích thực hiện trong năm 2026 và giai đoạn tiếp theo. Đồng chí yêu cầu các sở, ngành và doanh nghiệp khoáng sản nghiên cứu, tham khảo mô hình cát công nghiệp đã triển khai để hoàn thiện hồ sơ, thủ tục cấp phép, ứng dụng công nghệ sản xuất cát công nghiệp tại các mỏ khoáng sản của đơn vị mình bảo đảm đúng quy định của pháp luật. 

Cát công nghiệp là cát được nghiền từ sỏi, đá, vật liệu xây dựng... sản xuất theo công nghệ va đập ở tốc độ cao, tạo ra sản phẩm hạt luôn có dạng hình tròn, gần giống hạt cát tự nhiên. Cát công nghiệp được sản xuất nhằm thay thế cho cát tự nhiên khai thác từ sông, hồ, biển.

THÁI THỊNH