Ưu đãi đầu tư du lịch phải gắn với hiệu quả và lợi ích của người dân

Sáng 11-11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch. Tham gia góp ý vào dự án nghị quyết này, đồng chí Lê Hữu Trí - Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Khánh Hòa cho rằng, chính sách ưu đãi đầu tư cần chuyển mạnh từ tư duy ưu tiên quy mô dự án sang đánh giá hiệu quả đóng góp thực tế. Phát triển du lịch không chỉ nhằm thu hút vốn đầu tư, gia tăng số lượng khách mà phải tạo ra giá trị kinh tế bền vững, bảo đảm người dân địa phương được tham gia và hưởng lợi từ thành quả phát triển.

Đồng chí Lê Hữu Trí phát biểu thảo luận.

Theo đồng chí Lê Hữu Trí, du lịch là lĩnh vực có nhiều tiềm năng, lợi thế, có khả năng tạo động lực tăng trưởng, thúc đẩy thương mại, dịch vụ, tạo việc làm và quảng bá hình ảnh đất nước. Tuy nhiên, để du lịch Việt Nam đủ sức cạnh tranh với thế giới và thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới, vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở số lượng cơ chế, chính sách ưu đãi được ban hành, mà trước hết phải xác định rõ mô hình phát triển, triết lý và lợi thế cạnh tranh của du lịch Việt Nam.

Cần khai thác hiệu quả những tiềm năng, lợi thế để phát triển du lịch như: Nền văn hóa đa dạng, bản sắc dân tộc độc đáo, cảnh quan thiên nhiên, khí hậu, di sản, danh thắng và tinh hoa ẩm thực của từng vùng miền. Trên cơ sở đó, hình thành những sản phẩm du lịch có bản sắc riêng, khác biệt, chất lượng cao, đủ sức hấp dẫn và giữ chân du khách quốc tế.

Mục tiêu phát triển du lịch không chỉ là thu hút ngày càng nhiều khách mà quan trọng hơn là gia tăng mức chi tiêu, kéo dài thời gian lưu trú, nâng cao nguồn thu cho đất nước, tạo sinh kế và cải thiện thu nhập thực chất cho người dân.

“Không thể phát triển du lịch bằng cách chỉ ưu đãi cho nhà đầu tư; phải bắt đầu từ việc tạo ra những sản phẩm du lịch khác biệt mà thế giới muốn đến, du khách muốn trải nghiệm và người dân được hưởng lợi”, đồng chí Lê Hữu Trí nhấn mạnh.

Ưu đãi đầu tư phải gắn với hiệu quả đóng góp thực tế

Đề cập chính sách ưu đãi đầu tư và lựa chọn nhà đầu tư, đồng chí Lê Hữu Trí cho rằng, việc thu hút các dự án du lịch quy mô lớn, có tính chiến lược và khả năng lan tỏa là cần thiết. Tuy nhiên, nếu chính sách ưu đãi chủ yếu dựa vào quy mô vốn, diện tích hoặc tính chất dự án mà chưa gắn chặt với hiệu quả kinh tế - xã hội thì có thể dẫn đến tình trạng nhà đầu tư được hưởng ưu đãi lớn nhưng giá trị đóng góp thực tế cho địa phương không tương xứng.

Thực tế, không phải dự án du lịch có tổng vốn đầu tư lớn đều tạo ra nhiều khách du lịch, nhiều việc làm hay đóng góp lớn cho ngân sách. Một số dự án sử dụng diện tích đất lớn, thời gian triển khai kéo dài nhưng hiệu quả khai thác thấp, không hình thành được sản phẩm du lịch hấp dẫn, ít liên kết với doanh nghiệp và người dân địa phương, thậm chí gây áp lực lên hạ tầng, môi trường và tài nguyên.

Từ những phân tích trên, đồng chí Lê Hữu Trí đề nghị không thiết kế chính sách ưu đãi chỉ dựa trên điều kiện đầu vào của dự án mà phải chuyển mạnh sang đánh giá hiệu quả đầu ra. Các tiêu chí cần được xem xét gồm: số lượt khách thực tế thu hút hằng năm; doanh thu và mức đóng góp ngân sách; số lượng việc làm ổn định, có chất lượng; tỷ lệ sử dụng lao động tại chỗ; mức độ liên kết, tiêu thụ sản phẩm và dịch vụ của doanh nghiệp, người dân địa phương; hiệu quả sử dụng đất và các cam kết bảo vệ môi trường, phát triển bền vững.

Đặc biệt, cần thiết lập cơ chế hậu kiểm, đánh giá định kỳ và thu hồi hoặc điều chỉnh ưu đãi đối với những dự án không thực hiện đúng cam kết, chậm đưa dự án vào khai thác hoặc không đạt các chỉ tiêu hiệu quả đã đăng ký mà không có lý do chính đáng.

Ưu đãi đầu tư du lịch không nên được xem là phần thưởng cho quy mô vốn mà phải là sự ghi nhận đối với những giá trị mà dự án tạo ra cho nền kinh tế và cộng đồng. Nhà đầu tư cần được hưởng ưu đãi tương xứng với giá trị gia tăng, mức đóng góp và trách nhiệm đối với địa phương. Đồng thời, không để chính sách đặc thù trở thành cơ chế tạo lợi thế về đất đai, tài chính cho một số nhà đầu tư, trong khi Nhà nước và người dân phải gánh chịu chi phí cơ hội về tài nguyên, hạ tầng và ngân sách.

Người dân phải là chủ thể và được hưởng lợi từ phát triển du lịch

Một vấn đề được đồng chí Lê Hữu Trí quan tâm là chính sách đất đai và bảo đảm quyền lợi của người dân trong quá trình phát triển du lịch. Dự thảo đã đề cập một số cơ chế hỗ trợ về đất đai, mặt bằng và đầu tư hạ tầng du lịch, nhưng cần bổ sung đầy đủ hơn các cơ chế bảo vệ quyền lợi của cộng đồng dân cư để tránh phát sinh xung đột lợi ích, khiếu kiện và bất bình đẳng trong thụ hưởng thành quả phát triển. Bên cạnh đó cần tránh nghịch lý người dân sinh sống trên địa bàn có tài nguyên du lịch, có di sản và cảnh quan thiên nhiên nhưng khi du lịch phát triển lại đứng ngoài chuỗi giá trị, thậm chí mất đi sinh kế truyền thống.

Vì vậy, tại Điều 7, đồng chí Lê Hữu Trí đề nghị bổ sung cơ chế bảo đảm sự tham gia thực chất của cộng đồng dân cư trong quá trình lập và triển khai dự án; công khai phương án thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; đồng thời bảo đảm sinh kế lâu dài cho người dân bị ảnh hưởng.

Bên cạnh đó, cần có chính sách hỗ trợ trực tiếp đối với hộ kinh doanh, hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ và vừa, các mô hình du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp, du lịch văn hóa và du lịch sinh thái. Người dân không chỉ là đối tượng được hỗ trợ mà phải trở thành chủ thể tham gia và được hưởng lợi từ phát triển du lịch.

Đào tạo nhân lực gắn với nhu cầu thực tế, thị thực hướng đến khách lưu trú dài ngày

Đối với chính sách phát triển nguồn nhân lực và thị thực du lịch tại Điều 10 và Điều 11, đồng chí Lê Hữu Trí đánh giá cao việc dự thảo quan tâm đến hai lĩnh vực này, đồng thời đề nghị tiếp tục hoàn thiện theo hướng thiết thực, phù hợp với nhu cầu thị trường.

Về đào tạo nhân lực, cần tránh tình trạng đào tạo chạy theo số lượng, cấp chứng chỉ nhưng không đáp ứng yêu cầu thực tế của doanh nghiệp. Chính sách hỗ trợ cần gắn với nhu cầu sử dụng lao động, ưu tiên đào tạo ngoại ngữ, kỹ năng số, quản trị du lịch, kỹ năng phục vụ chuyên nghiệp và bảo tồn các giá trị văn hóa bản địa. Đồng thời, cần có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tham gia đào tạo và tuyển dụng lao động tại chỗ.

Đối với chính sách thị thực, đại biểu đề nghị nghiên cứu mở rộng đối tượng, thời hạn và điều kiện áp dụng một cách linh hoạt, có tính cạnh tranh với các quốc gia trong khu vực. Chính sách thị thực cần hướng đến thu hút khách lưu trú dài ngày, khách có mức chi tiêu cao, khách du lịch chuyên đề và khách quay trở lại Việt Nam, thay vì chỉ tập trung gia tăng số lượng khách nhập cảnh mà chưa quan tâm đầy đủ đến thời gian lưu trú và giá trị kinh tế mỗi du khách mang lại.

Bảo đảm nguồn lực, ưu tiên hạ tầng thiết yếu và kiểm soát rủi ro ngân sách

Về nguồn lực ngân sách, hạ tầng và cơ chế bảo đảm thực hiện tại các Điều 12, 13 và 14, đại biểu đề nghị dự thảo cần làm rõ nguồn lực thực hiện, nguyên tắc phân bổ và trách nhiệm của từng cấp chính quyền. Một chính sách dù có sức hấp dẫn nhưng nếu không xác định rõ nguồn vốn, cơ quan chịu trách nhiệm và lộ trình thực hiện thì khó đi vào cuộc sống.

Đồng chí Lê Hữu Trí cũng lưu ý cần tránh tình trạng ngân sách nhà nước tập trung đầu tư vào các công trình lớn, trong khi hạ tầng thiết yếu tại các điểm du lịch chưa được quan tâm tương xứng. Do đó, cần quy định rõ nguyên tắc ưu tiên ngân sách cho hạ tầng dùng chung, có tính kết nối vùng và phục vụ cộng đồng; công khai cơ chế huy động, quản lý, sử dụng các quỹ và nguồn vốn hỗ trợ, bảo đảm kiểm toán, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Đối với cơ chế bảo lãnh, hỗ trợ tài chính, cần xác định rõ đối tượng, điều kiện, giới hạn trách nhiệm và cơ chế kiểm soát rủi ro, tuyệt đối không để Nhà nước phải gánh thay rủi ro kinh doanh của doanh nghiệp.

Đồng chí Lê Hữu Trí nhấn mạnh, để Nghị quyết thực sự trở thành động lực phát triển du lịch, các chính sách ưu đãi phải có điều kiện, có cam kết và có chế tài, không ưu đãi dàn trải, không để thất thoát nguồn lực công. Doanh nghiệp cần phát triển nhưng người dân phải được hưởng lợi; cộng đồng phải được tham gia và trở thành chủ thể của hoạt động du lịch. Tăng trưởng du lịch phải hướng đến tính bền vững, lấy chất lượng, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh làm thước đo, không chạy theo số lượng khách hay quy mô dự án.

Nếu những vấn đề này được tiếp thu, hoàn thiện, Nghị quyết sẽ góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn, huy động hiệu quả nguồn lực xã hội, tạo động lực để du lịch phát triển bền vững và từng bước trở thành ngành kinh tế mũi nhọn theo đúng định hướng.

TRÍ NGHĨA