Bảo đảm an toàn, minh bạch và nâng cao hiệu quả quản lý quỹ bảo hiểm xã hội

Sáng 9-11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội. Góp ý vào dự thảo luật, đồng chí Lê Hữu Trí - Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Khánh Hòa đề nghị việc mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với lao động trên nền tảng số cần có lộ trình phù hợp; đồng thời tăng cường minh bạch, nâng cao hiệu quả quản lý, đầu tư quỹ và bảo đảm tốt hơn quyền lợi của người lao động.

Đồng chí Lê Hữu Trí phát biểu thảo luận.

Phát biểu thảo luận, đồng chí Lê Hữu Trí bày tỏ đồng tình với chủ trương mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội, nhất là đối với lao động phi chính thức, người giao hàng, lái xe công nghệ và những người có thu nhập từ các nền tảng số. Đây là nhóm lao động ngày càng đông, song khả năng tiếp cận các chính sách an sinh xã hội còn hạn chế.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa mục tiêu mở rộng diện bao phủ và phương thức tổ chức thực hiện. Nếu quy định đối tượng tham gia quá rộng trong khi chưa xác định rõ chủ thể có nghĩa vụ đóng, căn cứ tính mức đóng, trách nhiệm của các nền tảng số và cơ chế bảo vệ người lao động, chính sách có thể phát sinh tranh chấp, đồng thời tạo thêm gánh nặng đối với những người có thu nhập thấp, không ổn định.

Đặc biệt, đối với người lao động làm việc theo chuyến, theo đơn hàng hoặc đồng thời tham gia nhiều nền tảng, việc xác định thu nhập làm căn cứ đóng và phân định trách nhiệm giữa các bên là vấn đề không đơn giản. Nếu chính sách chưa phù hợp, người lao động có thể phải tăng chi phí trước mắt nhưng chưa nhận thấy rõ lợi ích lâu dài, dẫn đến tâm lý né tránh tham gia.

Từ thực tế đó, đồng chí Lê Hữu Trí đề nghị nghiên cứu quy định cụ thể từng nhóm đối tượng, thời điểm áp dụng, phương thức đóng và trách nhiệm của các bên; đồng thời đánh giá tác động đối với từng nhóm lao động. Trường hợp chưa đủ điều kiện triển khai ngay, cần xem xét lộ trình thực hiện từ năm 2028 đối với nhóm lao động trên nền tảng số, tạo thời gian hoàn thiện quy định pháp luật, kết nối dữ liệu giữa cơ quan bảo hiểm xã hội, cơ quan thuế và các nền tảng số, cũng như đẩy mạnh tuyên truyền, tạo sự đồng thuận. Đối với quản lý và đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội, đại biểu đề nghị phải bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu an toàn và hiệu quả đầu tư, đi đôi với công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Dẫn số liệu tại báo cáo thẩm tra, đến ngày 30-4-2026, số dư đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội đã vượt 1,5 triệu tỷ đồng, tuy nhiên, năm 2025, lãi suất đầu tư bình quân chỉ đạt 3,72%, trong khi chỉ số giá tiêu dùng tăng 3,31%, đồng chí Lê Hữu Trí cho rằng, những con số này đặt ra yêu cầu cần đánh giá kỹ hơn hiệu quả đầu tư, khả năng bảo toàn sức mua và tăng trưởng thực chất của quỹ.

Với nguồn lực có quy mô đặc biệt lớn, liên quan trực tiếp đến quyền lợi của hàng chục triệu người, việc quản lý quỹ không chỉ dừng lại ở yêu cầu an toàn mà còn phải đánh giá hiệu quả đầu tư có tương xứng với quy mô nguồn vốn và yêu cầu bảo đảm an sinh lâu dài hay không.

Đồng chí Lê Hữu Trí nhấn mạnh, việc mở rộng danh mục đầu tư cần được cân nhắc thận trọng, dựa trên cơ sở pháp lý rõ ràng, năng lực quản trị rủi ro và cơ chế giám sát phù hợp. Không nên vì mục tiêu gia tăng lợi nhuận mà làm tăng rủi ro đối với nguồn quỹ an sinh được hình thành từ sự đóng góp của người lao động và người sử dụng lao động. Do đó, dự thảo luật cần quy định rõ trách nhiệm của Hội đồng quản lý bảo hiểm xã hội và cơ quan bảo hiểm xã hội trong quyết định, tổ chức thực hiện, giám sát danh mục và cơ cấu đầu tư; đồng thời xác định cụ thể cơ chế kiểm soát rủi ro, đánh giá hiệu quả và trách nhiệm khi xảy ra thất thoát hoặc đầu tư kém hiệu quả.

Cùng với đó, cần định kỳ công khai các chỉ tiêu cơ bản về cơ cấu đầu tư, lợi suất, chi phí quản lý, mức độ rủi ro và hiệu quả đầu tư thực tế. Theo đại biểu, người lao động có quyền được biết khoản đóng góp của mình đang được quản lý, sử dụng như thế nào và được bảo vệ ra sao.

Về bảo hiểm hưu trí bổ sung, đại biểu đồng tình với chủ trương phát triển loại hình này nhằm đa dạng hóa nguồn thu nhập khi về già, góp phần giảm áp lực lên hệ thống an sinh cơ bản. Tuy nhiên, chính sách cần được xây dựng trên cơ sở đánh giá đầy đủ thực tiễn triển khai.

Theo đồng chí Lê Hữu Trí, khi số người tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung theo hình thức chỉ riêng người lao động tự tham gia còn rất ít, trong khi hồ sơ chưa làm rõ đầy đủ quá trình tham gia, kết quả thụ hưởng và hiệu quả đầu tư của quỹ, thì chưa nên mở rộng hoặc thay đổi đối tượng thụ hưởng khi chưa đánh giá đầy đủ hiệu quả chính sách hiện hành.

Đặc biệt, cần thiết lập cơ chế giám sát chặt chẽ, tránh lợi dụng chính sách ưu đãi thuế, biến quỹ hưu trí bổ sung thành công cụ huy động vốn hoặc trốn tránh nghĩa vụ thuế. Chính sách này phải thực sự hướng đến mục tiêu nâng cao thu nhập cho người lao động khi nghỉ hưu, không chỉ tạo thêm một kênh đầu tư tài chính.

Đối với cải cách thủ tục hành chính và tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước, đại biểu tán thành việc đẩy mạnh giao dịch điện tử, xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông và duy trì quyền kiểm tra của cơ quan bảo hiểm xã hội. Tuy nhiên, cải cách không nên chỉ dừng lại ở việc chuyển hồ sơ giấy thành hồ sơ điện tử, mà phải giảm thực chất thời gian, chi phí và số lần đi lại của người dân, doanh nghiệp.

Đồng chí Lê Hữu Trí còn đề nghị những nội dung liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của người tham gia, điều kiện hưởng chế độ và trách nhiệm của các bên cần được quy định rõ trong luật, hạn chế giao quá rộng cho văn bản dưới luật, gây khó khăn trong tiếp cận và thực hiện chính sách.

Đối với hoạt động kiểm tra, cần phân định rõ thẩm quyền, cơ chế phối hợp giữa cơ quan bảo hiểm xã hội với các cơ quan quản lý chuyên ngành, tránh chồng chéo, kiểm tra tràn lan, gây phiền hà cho doanh nghiệp và người dân. Hoạt động kiểm tra nên tập trung vào những trường hợp có dấu hiệu vi phạm, trốn đóng, chậm đóng hoặc lạm dụng quỹ. Đồng thời, cần hoàn thiện cơ chế giải quyết nhanh chóng, minh bạch các kiến nghị, khiếu nại liên quan đến việc đóng và hưởng bảo hiểm xã hội, nhất là đối với người lao động đã đến tuổi nghỉ hưu hoặc đang gặp khó khăn về thu nhập.

Việc sửa đổi Luật Bảo hiểm xã hội cần bảo đảm nguyên tắc mở rộng diện bao phủ đi đôi với tính khả thi; quản lý quỹ an toàn, minh bạch và hiệu quả; lấy quyền, lợi ích hợp pháp của người lao động làm trung tâm. Trong đó, mở rộng đối tượng tham gia phải có lộ trình phù hợp; nâng cao hiệu quả đầu tư nhưng không đánh đổi sự an toàn của quỹ; xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan trong tổ chức thực hiện và cải cách thủ tục hành chính phải tạo thuận lợi thực chất cho người dân, doanh nghiệp.

Đồng chí Lê Hữu Trí nhấn mạnh, một chính sách bảo hiểm xã hội tốt không chỉ được đánh giá bằng số lượng người tham gia hay quy mô quỹ, mà quan trọng hơn là người lao động có đủ niềm tin để tham gia, có thể tiếp cận quyền lợi khi cần thiết và được bảo đảm an sinh thực chất khi về già. Đây cũng là cơ sở để bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng lao động và người lao động.

TRÍ NGHĨA