Hưởng ứng Ngày Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2026 (9-11):

Điểm tựa pháp lý cho người yếu thế

Người yếu thế thường dễ hoang mang, lo lắng khi gặp rắc rối pháp lý. Khi đó, Trung tâm Trợ giúp pháp lý (TGPL) nhà nước tỉnh (Sở Tư pháp) trở thành bạn đồng hành, giúp họ được tiếp cận và bảo vệ quyền lợi hợp pháp, chính đáng của mình.

Kết quả tích cực

Bà Phạm Trân Nhật Thảo (bìa trái) trao đổi công việc với các trợ giúp viên pháp lý.

Trong 10 tháng qua, Trung tâm TGPL nhà nước tỉnh đã thụ lý 773 vụ việc, tăng 25,9% so với cùng kỳ năm 2025. Đáng chú ý, các trợ giúp viên pháp lý đã trực tiếp tham gia tố tụng 772 vụ, trong đó có nhiều vụ án phức tạp, để bào chữa, bảo vệ quyền lợi cho hàng trăm người dân tộc thiểu số (DTTS) ở các vùng đặc biệt khó khăn hoặc người khuyết tật, trẻ em, thanh thiếu niên, người có khó khăn về tài chính…

Đặc biệt, các trợ giúp viên pháp lý đã tham gia gần 500 vụ án hình sự, hỗ trợ nhiều gia đình có người thân phạm tội. Bà Phạm Trân Nhật Thảo - Phó Giám đốc trung tâm nhớ lại, cuối tháng 7-2026, biết tin con mình là L.M.T (sinh năm 2008) đang đi học thì vướng vòng lao lý bởi hùa theo bạn, tham gia đánh nhau và trở thành đồng phạm tội giết người, bà V.T.C (phường Nam Nha Trang) gặp bà Thảo trong trạng thái rối bời lo lắng. Ngày ra tòa, T. nhận giấy báo trúng tuyển đại học, tương lai cũng gần như khép lại. Để hỗ trợ đối tượng vị thành niên, bà đã nỗ lực tìm hiểu hồ sơ, tài liệu, cung cấp cho tòa nhiều tình tiết giảm nhẹ. Khi nghe tòa tuyên T. mức án 1 năm 6 tháng tù nhưng cho hưởng án treo, bà C. rưng rưng vì mừng, liên tục nói lời cảm ơn trợ giúp viên pháp lý và hội đồng xét xử.

Bà Đinh Thị Nhì tư vấn pháp luật cho một người dân.

Kết quả TGPL không chỉ thể hiện tại các phiên xử án hình sự. Từ đầu năm tới nay, trung tâm đã thụ lý 270 vụ án dân sự, hôn nhân và gia đình. Cùng với số vụ án này là nhiều ngày trợ giúp viên pháp lý đến từng địa bàn, tập trung hướng dẫn, tư vấn, phân tích, giải thích pháp luật cho người dân, tháo gỡ rào cản văn hóa, nâng cao nhận thức của đồng bào DTTS. Trợ giúp viên pháp lý Đinh Thị Nhì cho biết, ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào DTTS, đời sống kinh tế khó khăn, người dân còn giữ quan niệm lạc hậu. Nhiều người dân cho rằng, chỉ cần nộp đơn xin ly hôn lên tòa án là cuộc hôn nhân hiện tại đã chấm dứt và đi lấy người khác. Trợ giúp viên pháp lý Lê Xuân Lượng chia sẻ, trong hầu hết vụ án hôn nhân và gia đình ở vùng đồng bào DTTS, để gặp và tư vấn được cho đương sự, ông phải đi từ sáng sớm, trước khi người dân lên rẫy. Có người do nhận thức pháp luật hạn chế, lo ngại phải đóng tiền án phí, sợ tới cơ quan công quyền nên không chịu đi, ông phải đi lại nhiều lần vận động, thậm chí chở họ tới tòa để thực hiện các thủ tục theo đúng quy định của pháp luật. “TGPL cho đồng bào vùng khó khăn vất vả lắm, nhưng trót yêu nghề nên không bỏ được”, ông Lượng chia sẻ. 

Tăng cường trợ giúp pháp lý

Tuy đã hỗ trợ được nhiều đối tượng, nhưng công tác TGPL vẫn còn những khoảng trống. Từ đầu năm đến nay, trung tâm chưa phát sinh vụ việc TGPL nào do UBND cấp xã giới thiệu. Một số địa phương chưa triển khai hiệu quả việc giải thích, giới thiệu người được TGPL có nhu cầu đến trung tâm, chi nhánh trung tâm...

Ông Lê Xuân Lượng trợ giúp pháp lý cho một người dân xã Bác Ái.

Để nâng cao năng lực hoạt động, trung tâm xác định chuyển đổi số là đòn bẩy. Tháng 5-2026, các phân hệ thuộc Hệ thống thông tin TGPL được đưa vào vận hành, quy trình quản lý được đồng bộ hóa. Công tác quản lý vụ việc, thống kê, báo cáo, theo dõi hoạt động TGPL và quản lý dữ liệu người thực hiện TGPL tại địa phương được nâng cao; 100% hồ sơ vụ việc được số hóa và cập nhật trên phần mềm. Trung tâm cũng đang tích cực phối hợp với các đơn vị để xây dựng điểm cầu phiên tòa trực tuyến. Đồng thời, tăng cường phối hợp với các cơ quan tiến hành tố tụng, chính quyền địa phương; tiếp tục ưu tiên bám sát địa bàn trọng điểm; tập trung nguồn lực, thời gian cho khu vực đông đồng bào DTTS sinh sống, thuộc diện được TGPL miễn phí theo quy định. Các trợ giúp viên pháp lý không ngừng trau dồi kỹ năng tư vấn, xử lý tình huống pháp lý, cập nhật kiến thức pháp luật; tăng cường về cơ sở truyền thông TGPL; thực hiện các buổi sinh hoạt pháp luật cộng đồng; đến nhà dân tư vấn, tiếp nhận đơn thư, hướng dẫn thủ tục pháp lý; kiên trì lắng nghe, nắm bắt hoàn cảnh của đương sự…

Bà Đỗ Thị Hải - Giám đốc Trung tâm TGPL nhà nước tỉnh cho biết, thời gian qua, trung tâm thực hiện khá tốt công tác TGPL. Đặc biệt, kết quả TGPL trong tố tụng tăng so với cùng kỳ năm trước. Phần mềm Hệ thống thông tin TGPL phát huy hiệu quả. Trung tâm ngày càng được nhiều người yếu thế biết đến và tin tưởng nhờ hỗ trợ. Thời gian tới, trung tâm sẽ tiếp tục tăng cường TGPL trong và ngoài tố tụng; truyền thông TGPL ở vùng đồng bào DTTS, không để ai bị bỏ lại phía sau. Các trợ giúp viên pháp lý tiếp tục nỗ lực hỗ trợ người yếu thế, tạo cơ hội cho họ tiếp cận, tin tưởng vào công lý; qua đó giữ bình yên xã hội ngay từ cơ sở, góp phần xây dựng xã hội thượng tôn pháp luật, công bằng, dân chủ và văn minh.

NGUYỄN VŨ