Gìn giữ bình yên nơi đất thiêng

Mỗi ngày, khi nén hương đầu tiên được thắp lên ở Nghĩa trang liệt sĩ Ninh Thuận (xã Xuân Hải), những con người lặng lẽ nơi đây cũng bắt đầu công việc của mình. Họ không chỉ chăm sóc, giữ gìn sự trang nghiêm nơi an nghỉ của 1.183 liệt sĩ mà còn âm thầm đồng hành cùng những cuộc trở về sau hàng chục năm ngăn cách bởi chiến tranh.

Ngày mới bắt đầu bằng một nén hương

5 giờ 30 phút. Cánh cổng Nghĩa trang liệt sĩ Ninh Thuận mở ra khi mặt trời vừa nhô khỏi dãy núi phía đông. Trước Đài tưởng niệm, ông Phan Thanh châm nén hương đầu tiên của ngày mới. Khói hương quyện trong làn gió sớm lan giữa những hàng mộ thẳng tắp. Đó là việc ông vẫn làm mỗi sáng, trước khi bắt đầu công việc kiểm tra từng khu vực của nghĩa trang.

Ông Phan Thanh thắp nén hương đầu tiên trước Đài tưởng niệm tại Nghĩa trang liệt sĩ Ninh Thuận, mở đầu một ngày làm việc.

Chiếc sổ nhỏ luôn nằm trong túi áo. Chỗ nào viên gạch bong, vòi nước rò rỉ, bóng điện hỏng hay cành cây vừa gãy sau đêm gió lớn đều được ông ghi lại cẩn thận để kịp thời sửa chữa. Có hôm vừa đi hết một vòng, ông lại quay trở lại từ đầu vì có thân nhân nhờ tìm phần mộ người thân.

Hơn 5 năm gắn bó với Nghĩa trang liệt sĩ Ninh Thuận, ông gần như thuộc từng lối đi, từng hàng cây. Điều ông nhớ nhiều hơn cả không phải số thứ tự của các khu mộ mà là những gương mặt thường trở lại nơi này. Có người năm nào cũng đến đúng dịp tháng Bảy. Có người lặng lẽ đặt bó hoa xuống phần mộ rồi đứng rất lâu không nói một lời. Có cụ già chống gậy đi hết hàng mộ này đến hàng mộ khác, vừa nhìn từng tấm bia vừa khẽ hỏi: “Có phải đây không?”. Mỗi lần như vậy, ông lại cùng người nhà dò sơ đồ, đối chiếu danh sách, tìm từng ô mộ. Có khi chỉ mất vài phút. Có khi kéo dài cả buổi sáng. “Tôi chỉ mong khi mọi người đến đây sẽ thấy nơi an nghỉ của người thân luôn sạch sẽ, trang nghiêm. Thế là vui rồi”, ông Thanh nói.

Ông Phan Thanh (phải) cùng đồng nghiệp trét keo xử lý các vị trí nứt hở trên phần mộ để hạn chế nước mưa thấm vào bên trong.

Ông Thanh vừa khép cuốn sổ kiểm tra thì ở cuối khuôn viên, tiếng chổi tre đều đều vang lên. Dưới những hàng sao già, chị Nhân, công nhân Công ty Cây xanh Sơn Tùng gom từng chiếc lá còn đẫm sương vào một góc sân. Quét xong lối đi, chị lại cắt tỉa cây cảnh, nhổ cỏ quanh các phần mộ rồi chăm chút những khóm hoa trước Đài tưởng niệm.

Chị Nhân tưới nước, chăm sóc cây xanh trong khuôn viên Nghĩa trang liệt sĩ Ninh Thuận.

Ở vùng đất nhiều nắng gió phía nam Khánh Hòa, việc giữ màu xanh cho nghĩa trang chưa bao giờ là điều dễ dàng. Mùa khô phải tưới nhiều lần trong ngày để cây không héo. Mùa mưa lại liên tục cắt tỉa vì cỏ mọc rất nhanh. Công việc cứ nối tiếp theo mùa, ít khi có lúc ngơi nghỉ. “Người thân đi rất xa mới tới được đây. Nhìn thấy phần mộ sạch sẽ, cây cối xanh tươi, họ cũng yên lòng hơn”, chị Nhân vừa nói vừa nhặt những chiếc lá còn sót dưới chân bia mộ.

Ngoài cổng chính, anh Nguyễn Huy Tưởng cũng bắt đầu ca trực. Những người đầu tiên bước vào nghĩa trang thường là các cựu chiến binh hoặc thân nhân liệt sĩ từ nhiều địa phương. Có người đã nhiều lần trở lại, cũng có người lần đầu tìm đến sau nhiều năm dò hỏi thông tin. Anh Tưởng quen với việc hướng dẫn từng đoàn người tìm đúng khu mộ, hỗ trợ đặt vòng hoa, chỉ đường đến Đài tưởng niệm hay dìu những người cao tuổi di chuyển trong khuôn viên. “Nhiều người đi rất xa mới tới được đây. Chỉ cần mình hướng dẫn nhanh hơn một chút, họ sẽ có thêm thời gian ở bên người thân”, anh nói.

Mỗi cuộc trở về đều có người đón đợi

Điều đọng lại sâu nhất trong ký ức của ông Phan Thanh không phải những ngày nghĩa trang đông người đến viếng, mà là những lễ truy điệu các liệt sĩ được quy tập, đưa về an nghỉ sau nhiều năm nằm lại nơi chiến trường hoặc được gia đình gìn giữ trong lặng lẽ. “Mỗi lần nhìn lá cờ Tổ quốc phủ lên phần mộ, tôi đều thấy nghẹn. Cuối cùng các anh cũng được trở về với đồng đội”, ông nói.

Một trong những buổi lễ khiến ông nhớ mãi là lễ truy điệu và an táng hài cốt liệt sĩ Mai Văn Điệu. Sau nhiều năm được gia đình gìn giữ, hương khói trong khu vườn nhà, hài cốt liệt sĩ được đưa về an nghỉ tại Nghĩa trang liệt sĩ Ninh Thuận trong quá trình triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Với anh Mai Xuân Lập, cháu của liệt sĩ, đó là ngày gia đình hoàn thành tâm nguyện đã ấp ủ suốt nhiều năm.

Nhưng sự trở về ấy không chỉ khép lại nỗi chờ đợi của một gia đình. Đó còn là ý nghĩa lớn lao của Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Từ một phần mộ được gia đình lặng lẽ gìn giữ, người liệt sĩ đã trở về an nghỉ tại Nghĩa trang liệt sĩ Ninh Thuận, giữa 1.182 đồng đội đã hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc. Tên tuổi của ông từ đây không chỉ được người thân hương khói mà còn được lưu danh tại nơi Tổ quốc tôn vinh những người đã ngã xuống, để mỗi nén hương của đồng đội, thân nhân liệt sĩ, cựu chiến binh, các đoàn học sinh và người dân khi đến viếng đều trở thành sự tri ân đối với những người đã hiến dâng tuổi xuân cho đất nước.

Những ngày này, đông đảo đoàn viên, thanh niên thường xuyên đến dâng hương, tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ tại Nghĩa trang liệt sĩ Ninh Thuận.

Đứng phía sau hàng đại biểu, ông Phan Thanh cùng đồng nghiệp lặng lẽ chỉnh lại những vòng hoa, dọn lối đi rồi đón những đoàn người vào viếng. Ông bảo, mỗi lần chứng kiến một lễ truy điệu như thế, ông lại thấy công việc thầm lặng của mình có thêm ý nghĩa.

Chiều xuống, dòng người dần thưa. Anh Nguyễn Huy Tưởng khép bớt cánh cổng nghĩa trang. Chị Nhân cất chiếc chổi tre sau một ngày làm việc. Ông Phan Thanh đi thêm một vòng quanh các khu mộ trước khi rời nghĩa trang. Ngày mai, khi cánh cổng nghĩa trang lại mở ra, nén hương đầu tiên sẽ tiếp tục được thắp lên trước Đài tưởng niệm. Công việc của những con người thầm lặng nơi đây cũng lại bắt đầu. Lặng lẽ như bao ngày đã qua, họ gìn giữ sự bình yên của nơi đất thiêng, để mỗi người lính trở về đều được đón bằng sự trang nghiêm và lòng biết ơn.

THANH HIẾU - THANH XUÂN