Khơi thông "điểm nghẽn" mặt bằng - Kỳ 3: Xử lý nghiêm hành vi trục lợi chính sách 

Khi cả hệ thống chính trị đang nỗ lực trong chiến dịch cao điểm giải phóng mặt bằng (GPMB), không ít đối tượng đã có hành vi bắt tay, thông đồng trục lợi tiền đền bù của Nhà nước. Đây chính là nguyên nhân làm cho “điểm nghẽn” về mặt bằng vốn phức tạp càng trở nên rắc rối.

Kịp thời chặn đứng hành vi trục lợi

Giữa lúc không khí của chiến dịch “90 ngày đêm cao điểm GPMB các công trình, dự án trọng điểm, động lực trên địa bàn tỉnh năm 2026” đang đẩy nhanh trên khắp các đại công trường từ Cam Lâm đến Vân Phong, thông tin Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh chính thức khởi tố vụ án, khởi tố 4 bị can liên quan đến sai phạm nghiêm trọng trong công tác áp giá bồi thường tại vùng đất quy hoạch Dự án Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1 (xã Phước Dinh) đã gây xôn xao dư luận. Điều khiến dư luận bức xúc chính là việc có đến 3 bị can là những công chức trực tiếp được giao trọng trách “cầm cân nẩy mực” trong hội đồng bồi thường. Đó là Nguyễn Hữu Tân (sinh năm 1982, công chức Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng xã Phước Dinh); Hán Tấn Vĩnh An (sinh năm 1977, công chức Phòng Kinh tế, UBND xã Phước Hà) và Trần Huỳnh Kiến Trúc (sinh năm 1975, công chức Chi nhánh Phát triển quỹ đất khu vực Nam Khánh Hòa), câu kết chặt chẽ với đối tượng bên ngoài là Đỗ Ngọc Quang (sinh năm 1957, Giám đốc Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ VT Anh Quân). Sự tha hóa này không phải sai sót nghiệp vụ đơn thuần mà là hành vi cố ý. Các đối tượng đã câu kết với nhau nhằm trục lợi từ chính sách đền bù của Nhà nước.

Các bị can bị khởi tố liên quan đến Dự án Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1.

Quyết định khởi tố vào ngày 26-6 vừa qua là kết quả của một hành trình dài trinh sát, thu thập tài liệu đầy bản lĩnh và cẩn trọng của các điều tra viên kinh tế. Thượng tá Trần Thế Long - Phó Trưởng phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh cho biết, quán triệt quan điểm chỉ đạo của lãnh đạo Công an tỉnh, đơn vị đã chủ động phối hợp với Công an xã Phước Dinh nắm chắc địa bàn, rà soát toàn diện các lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ phát sinh sai phạm. Việc thành lập một tổ công tác gồm những điều tra viên dày dạn kinh nghiệm, đặt dưới sự chỉ đạo trực tiếp của đồng chí Giám đốc Công an tỉnh và Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra, có sự tham gia xuyên suốt của Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh đã giúp lực lượng phá án bóc gỡ toàn bộ tảng băng chìm này một cách khách quan, chuẩn xác. Biện pháp mạnh tay ngay từ giai đoạn đầu triển khai bồi thường đã phát đi một thông điệp đanh thép rằng không có vùng cấm, không có ngoại lệ trong cuộc chiến bảo vệ tài sản công. Các hành vi sai phạm, trục lợi chính sách đã được Công an tỉnh phát hiện, xử lý và ngăn chặn ngay trong quá trình triển khai dự án trước khi ngân sách nhà nước bị chi sai với quy mô, tính chất đặc biệt lớn, ước tính thiệt hại hàng trăm tỷ đồng.

Muôn kiểu trục lợi

Đi sâu vào các dự án đang trong quá trình GPMB, chúng ta không khỏi giật mình trước những thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt của các đối tượng trục lợi. Vụ việc không chỉ diễn ra tại Dự án Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1 mà ở hầu hết các dự án lớn, có giá đền bù cao, hành vi trục lợi đều diễn ra. Thủ đoạn phổ biến nhất là việc tạo lập hồ sơ khống, “thổi” khối lượng và giá trị tài sản trên đất. Chỉ trong một thời gian ngắn trước khi cơ quan chức năng tiến hành kiểm kê hiện trạng, hàng loạt công trình, vật kiến trúc, chuồng trại tạm bợ được dựng lên một cách thần tốc ngay trong đêm. Thậm chí, có những khu vực đất trống bỗng nhiên mọc lên hàng nghìn cây trồng có mật độ dày đặc đến mức phi lý, nhưng trên biên bản kiểm kê vẫn được ký xác nhận hợp lệ. Những cây trồng, vật kiến trúc không có giá trị thực tế này, qua cây bút của các cán bộ làm công tác bồi thường biến chất đã biến thành những khoản tiền đền bù khổng lồ. Như tại Dự án Nâng cấp và mở rộng Tỉnh lộ 6 (xã Vạn Hưng), ngay trên những dải đất hành lang chuẩn bị giải tỏa, tổ công tác đã phát hiện nhiều trường hợp người dân và cả các “đầu nậu” gom đất tiến hành trồng các loại cây cảnh, cây lâu năm với mật độ dày đặc đến mức phi lý. Hàng nghìn gốc cây cảnh được cắm xuống đất một cách vội vã, rễ chưa kịp bám sâu, cành chưa kịp đơm chồi, chỉ nhằm mục đích tăng số lượng cây kiểm kê trên mỗi mét vuông đất. Đây là một chiêu trò “đẻ” tài sản trên đất, lợi dụng các kẽ hở trong đơn giá đền bù cây trồng của địa phương để rút ruột dòng vốn ngân sách dành cho hạ tầng giao thông.

Công trình xây dựng trái phép tại khu vực Dự án Khu Công nghiệp Ninh Xuân 1.

Nghiêm trọng hơn, có những trường hợp hồ sơ được xẻ nhỏ, lập khống tên người sử dụng đất để đủ điều kiện hưởng các suất tái định cư sai quy định, tạo nên những tấm vé thông hành trục lợi đất nền có giá trị hàng tỷ đồng trên thị trường bất động sản. Sự thông đồng từ khâu đo đạc ranh giới, xác minh nguồn gốc đất cho đến khâu áp giá bồi thường đã tạo nên một chuỗi sai phạm khép kín, thách thức các cơ quan giám sát.

Ông Nguyễn Ngọc Hưng - Giám đốc Chi nhánh Phát triển quỹ đất khu vực Cam Lâm cho biết, phần lớn các dự án khi GPMB đều gặp phải các trường hợp cố tình lợi dụng chính sách. Tất cả những trường hợp bất thường đều được cơ quan chức năng ghi nhận, sau khi kiểm kê đều phải thẩm tra, xác minh lại một cách kỹ lưỡng để tránh thất thoát ngân sách của Nhà nước. 

Minh bạch để tạo niềm tin cho người dân

Những hành vi gian lận, trục lợi chính sách GPMB không chỉ dừng lại ở việc làm thất thoát tài sản của Nhà nước, còn để lại những hệ lụy xã hội vô cùng sâu sắc và nhức nhối. Hệ lụy đầu tiên và dễ thấy nhất là sự đình trệ của các công trình trọng điểm. Mỗi hồ sơ sai phạm bị phát hiện đồng nghĩa với việc toàn bộ quy trình áp giá phải dừng lại để thanh tra, kiểm tra, rà soát. Dự án bị trễ hẹn, dòng vốn hàng nghìn tỷ đồng bị ứ đọng, cơ hội phát triển kinh tế của toàn tỉnh bị lỡ nhịp chỉ vì lòng tham của một nhóm lợi ích.

Cơ quan chức năng kiểm tra khu vực có dấu hiệu trồng cây để đợi bồi thường tại Dự án Tỉnh lộ 6.

Tuy nhiên, thiệt hại lớn nhất và khó đong đếm được bằng tiền chính là sự xói mòn niềm tin của Nhân dân vào tính công bằng của luật pháp. Trên cùng một tuyến đường, cùng một mảnh đất, có những người dân chân chất, nghiêm túc chấp hành chủ trương của Đảng và Nhà nước, sẵn sàng dời nhà, nhường đất nông nghiệp, vườn xoài cổ thụ hay lồng bè bám biển để nhận về mức đền bù đúng khung quy định. Nhưng sát vách nhà họ, những kẻ gian lận, bằng các chiêu trò lại nghiễm nhiên nhận được những khoản tiền lớn cùng những suất đất tái định cư. Sự bất công ấy chính là ngọn nguồn của những đơn thư khiếu nại kéo dài, biến những công dân vốn đồng thuận trở thành những người phản kháng vì cảm thấy quyền lợi không công bằng.

Để giải quyết triệt để thực trạng nhức nhối này, không thể chỉ bằng các bản án hình sự, mà đòi hỏi chính quyền tỉnh phải áp dụng những giải pháp căn cơ, mang tính đồng bộ và đột phá. Giải pháp tiên quyết chính là việc chặn các lỗ hổng chính sách bằng cách ứng dụng triệt để công nghệ số vào quản lý hiện trạng. Song song với giải pháp công nghệ, việc nâng cao trách nhiệm giải trình và đổi mới quy trình kiểm kê là yếu tố cốt lõi. Toàn bộ quá trình kiểm đếm tài sản phải được ghi hình, lập biên bản công khai và niêm yết rộng rãi tại nhà văn hóa thôn, xã để cộng đồng cùng giám sát. Khi mọi thông tin về giá trị đền bù của từng hộ gia đình được minh bạch, công khai, những cái bắt tay ngầm giữa cán bộ cơ sở biến chất và kẻ gian lận sẽ không còn.

Ông Nguyễn Minh Tuấn - Quyền Chủ tịch UBND xã Phước Dinh cho biết, công khai và minh bạch là điều kiện quan trọng để củng cố niềm tin của người dân. Nhằm tránh tình trạng trục lợi chính sách tái diễn, UBND xã đã phát động phong trào Nhân dân tham gia giám sát công tác GPMB. Cán bộ, đảng viên và Nhân dân được vận động chủ động phản ánh những biểu hiện gian dối trong kê khai, xác định nguồn gốc sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất, thời điểm xây dựng công trình, hoạt động sản xuất nông nghiệp và việc xét giao đất tái định cư. Địa phương bố trí nhân lực thường trực 24/24 giờ để tiếp nhận thông tin; danh tính người phản ánh được bảo mật. Cách làm này vừa giúp người dân hiểu rõ chủ trương, chính sách, vừa mở rộng quyền giám sát của cộng đồng. Người dân không chỉ là đối tượng bị ảnh hưởng bởi dự án mà trở thành một chủ thể tham gia bảo vệ sự công bằng trong quá trình GPMB.

GPMB là một nhiệm vụ chính trị nặng nề, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích sinh kế của hàng nghìn con người, đòi hỏi những người thực thi nhiệm vụ phải thực sự thấu cảm trước những khó khăn của người dân. Chỉ khi công tác bồi thường được thực hiện bằng sự công tâm, minh bạch và nghiêm minh, những "điểm nghẽn" về mặt bằng mới thực sự được khơi thông một cách bền vững, tạo đà cho toàn tỉnh bứt phá vươn mình trở thành một cực tăng trưởng kinh tế hiện đại, nhân văn.

ĐÌNH LÂM - MẠNH HÙNG

Kỳ cuối: Sẵn sàng cho thập niên tăng trưởng hai con số

Kỳ 1: Áp lực giải phóng mặt bằng và cuộc đua nước rút

Kỳ 2: Tìm sự đồng thuận từ người dân