Cần siết chặt kỷ luật ngân sách, nâng cao hiệu quả đầu tư công

Chiều 5-11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất). Tham gia thảo luận, đồng chí Lê Hữu Trí - Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Khánh Hòa đề nghị hoàn thiện các quy định về phân bổ, sử dụng và chuyển nguồn ngân sách theo hướng chặt chẽ, minh bạch; đồng thời nâng cao trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong quản lý và sử dụng vốn đầu tư công.

Đồng chí Lê Hữu Trí phát biểu thảo luận.

Phát biểu thảo luận, đồng chí Lê Hữu Trí cơ bản thống nhất với sự cần thiết xây dựng, hoàn thiện Luật Ngân sách nhà nước theo hướng hợp nhất, tích hợp các quy định liên quan đến đầu tư công, nhằm hiện đại hóa quản trị tài chính quốc gia, tháo gỡ những điểm nghẽn trong quản lý, phân bổ và sử dụng nguồn lực công.

Giá trị của việc hợp nhất pháp luật không chỉ dừng lại ở việc giảm đầu mối, đơn giản hóa thủ tục mà quan trọng hơn là thống nhất tư duy quản trị, quy trình quản lý và trách nhiệm đối với nguồn lực quốc gia. Qua đó, khắc phục những hạn chế, tồn tại trong thực tiễn như: Lập dự toán chưa sát, phân bổ vốn còn dàn trải, chậm giải ngân, chuyển nguồn kéo dài và hiệu quả đầu tư chưa được đánh giá đầy đủ.

Góp ý vào các quy định cụ thể của dự thảo luật, đồng chí Lê Hữu Trí đề nghị làm rõ hơn thẩm quyền quyết định, phân bổ và giám sát ngân sách của Quốc hội. Đối với các khoản chi ngân sách trung ương chưa được phân bổ chi tiết, cần quy định cụ thể phạm vi, nguyên tắc, điều kiện và thời hạn phân bổ; đồng thời yêu cầu báo cáo rõ danh mục, mức vốn, căn cứ phân bổ và kết quả thực hiện, bảo đảm quyền quyết định và giám sát ngân sách của Quốc hội.

Dành nhiều sự quan tâm đối với vấn đề đánh giá hiệu quả đầu tư công, đồng chí Lê Hữu Trí cho rằng, nếu dự thảo chỉ quy định nguyên tắc chung và giao Chính phủ hướng dẫn quy trình thì chưa đủ cơ sở để bảo đảm việc đánh giá được thực hiện thống nhất, thực chất. Vì vậy, cần bổ sung các tiêu chí cốt lõi như: Mức độ phù hợp với mục tiêu, khả năng cân đối nguồn lực, hiệu quả sử dụng vốn, kết quả đầu ra và tác động kinh tế - xã hội.

Đối với các dự án thuộc lĩnh vực giáo dục, y tế, an sinh xã hội và công trình phục vụ cộng đồng, việc đánh giá cần tính đến hiệu quả xã hội, mức độ cải thiện đời sống Nhân dân, thay vì chỉ căn cứ vào hiệu quả tài chính. Đồng thời, phải xác định rõ trách nhiệm đánh giá của cơ quan chủ quản, chủ đầu tư và cơ quan thẩm định; công khai kết quả đánh giá và sử dụng đây làm căn cứ xem xét bố trí vốn cho giai đoạn tiếp theo. Với những dự án quy mô lớn, điều chỉnh tổng mức đầu tư nhiều lần hoặc tiềm ẩn nguy cơ thất thoát, lãng phí, cần có cơ chế đánh giá độc lập.

Về sử dụng nguồn tăng thu và dự toán chi còn lại, đại biểu đồng tình với việc tăng tính chủ động trong điều hành ngân sách, song nhấn mạnh cần thiết lập những giới hạn và điều kiện cụ thể, nhất là khi sử dụng nguồn tăng thu để bổ sung vốn đầu tư công. Theo đó, chỉ nên bố trí vốn cho những dự án đã hoàn thiện thủ tục đầu tư, bảo đảm khả năng cân đối vốn, có khả năng triển khai và giải ngân; không sử dụng nguồn tăng thu để bố trí cho dự án chưa đủ điều kiện hoặc làm phát sinh nghĩa vụ chi vượt khả năng cân đối ngân sách.

Đồng chí Lê Hữu Trí còn đề nghị công khai danh mục dự án, mức vốn bổ sung, tiến độ và kết quả giải ngân; thực hiện đầy đủ chế độ báo cáo với cơ quan dân cử nhằm tăng cường giám sát, hạn chế tình trạng dự toán chưa sát thực tế, sau đó sử dụng nguồn tăng thu để phân bổ bổ sung trong năm nhưng thiếu kiểm soát.

Đối với vấn đề chuyển nguồn ngân sách, cần siết chặt điều kiện, thời hạn và trách nhiệm của người có thẩm quyền quyết định. Thực tế cho thấy, một số dự án chưa được chuẩn bị kỹ dẫn đến tình trạng vốn chờ dự án, kinh phí chờ nhiệm vụ, phải chuyển nguồn qua nhiều năm; thậm chí có trường hợp phải hủy dự toán do chưa hoàn thiện thủ tục hoặc không có khả năng thực hiện.

Do đó, chuyển nguồn không nên được xem là giải pháp mặc nhiên để xử lý tình trạng chậm giải ngân. Người có thẩm quyền quyết định chuyển nguồn phải chịu trách nhiệm về kết quả giải ngân và hiệu quả sử dụng vốn. Trường hợp chậm tiến độ do nguyên nhân chủ quan, cần xác định rõ trách nhiệm của chủ đầu tư, cơ quan quản lý và người đứng đầu. Việc phân cấp thẩm quyền quyết định chuyển nguồn vốn đầu tư công ở địa phương cũng phải gắn với trách nhiệm báo cáo, giám sát của HĐND, bảo đảm hiệu lực kiểm tra, kiểm soát và quyết toán ngân sách.

Bên cạnh đó, đồng chí Lê Hữu Trí còn đề nghị rà soát các quy định về chuẩn bị, thẩm định và quyết định đầu tư theo hướng chặt chẽ hơn, đặc biệt là yêu cầu bảo đảm nguồn vốn và khả năng cân đối vốn trước khi quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư. Hồ sơ dự án cần làm rõ sự cần thiết, mục tiêu, tổng mức đầu tư, cơ cấu nguồn vốn, tiến độ bố trí vốn, khả năng giải phóng mặt bằng và hiệu quả khai thác sau đầu tư. Không nên quyết định dự án khi nguồn vốn chưa rõ, dẫn đến tình trạng bố trí vốn nhỏ giọt, kéo dài tiến độ, làm tăng tổng mức đầu tư và gây lãng phí.

Nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện dự thảo luật, đồng chí Lê Hữu Trí cho rằng cần chỉnh lý trực tiếp các quy định, thay vì chỉ dừng ở việc bổ sung nguyên tắc chung hoặc giao Chính phủ hướng dẫn. Trọng tâm là bảo đảm nguồn lực trước khi quyết định đầu tư; đánh giá dựa trên hiệu quả thực tế; kiểm soát chặt việc bổ sung vốn, chuyển nguồn và xác định rõ trách nhiệm của người quyết định cũng như người tổ chức thực hiện.

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là giải ngân hết vốn mà quan trọng hơn là bảo đảm mỗi đồng ngân sách được sử dụng đúng mục tiêu, đúng thời điểm, tạo ra giá trị thiết thực cho nền kinh tế và đời sống Nhân dân. 

TRÍ NGHĨA (Thực hiện)